prostat kanseri

Prostat kanseri nedir?

Prostat kanseri, prostat bezinin habis bir tümörüdür. Prostat kanserinin çeşitli evreleri vardır. 

Prostat nedir?

Prostat, alt üriner sistemde mesanenin altında, üretranın etrafında yerleşimli bir bezdir. Prostat bezi sadece erkeklerde bulunur. Semendeki sıvıların bir bölümünü üretir. Prostat bezinde, ejakülasyon (boşalma) olurken semenin dışarı atılmasını sağlayan düz kaslar bulunmaktadır. Sağlıklı bir prostat yaklaşık bir ceviz büyüklüğünde ve 15- 25 ml hacimdedir. Erkekler yaşlandıkça prostat bezi yavaşça büyümektedir. Tıbbi bir terim olarak iyi huylu prostat hiperplazisi, boyutu artan prostat bezi anlamında kullanılır. 

Prostat kanseri genellikle yavaş gelişir ve belirgin semptoma yol açmaz. Hızlı ilerleyen prostat kanseri nadirdir. Prostat kanseri gelişme riski yaşla birlikte artmaktadır. Prostat kanserinin ortalama tanı konulma yaşı 69’dur.

Tanı araçlarındaki gelişmeler ve beklenen yaşam süresinin artması tanı konulan prostat kanseri sayısını artırmaktadır. Prostat kanseri, Avrupa’da yaşlı erkeklerde en sık gözlenen kanserdir. Prostat kanserli hastalarda beklenen yaşam süresi göreceli olarak uzundur ve bu süre artmaya da devam etmektedir.

Hastalığın evresi:

Prostat kanseri farklı evrelere sahip bir hastalıktır. Tümör prostatta sınırlı kalmış ve yayılma olmamışsa lokalize prostat kanseri olarak adlandırılmaktadır. Lokal ileri prostat kanserinde, tümör dokusu seminal veziküller, mesane boynu veya etrafındaki lenf nodları gibi dokulara yayılma olmaktadır. Uzak lenf nodlarına veya diğer organlara tümör yayılımı varsa bu durum metastatik hastalık olarak ifade edilmektedir.

Prostat kanseri risk faktörleri:

Prostat kanseri için bilinen çeşitli risk faktörleri vardır ki bunlardan en önemlisi yaştır. Prostat kanseri 40 yaş altında oldukça nadirdir ve çoğunlukla 65 yaş üstü erkeklerde gelişmektedir. Aile geçmişi de risk artışı getirebilir.

Aile geçmişinin olduğu prostat kanser oranı Afrikalı erkeklerde yüksek, Asyalı erkeklerde daha azdır. Bunun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Daha fazla et ve süt ürünü tüketiminin kanser riskini artırdığı söylenmekle beraber daha fazla araştırmaya gerek vardır.

Prostat kanser hücre büyümesinde hormonların rolü:

Hücreler normalden daha hızlı büyümeye başladığında tümör gelişmektedir. Prostat kanser hücresinin büyümesi androjen olarak bilinen erkeklik hormonlarına bağlıdır. En önemli androjen testosterondur ve çok büyük oranda testiste sentezlenir.

Prostat Kanseri Tanı ve Sınıflandırılması:

Prostat kanseri çoğunlukla semptomsuzdur, yani prostat kanserine özgü hiçbir belirti yoktur. Prostat kanserlerinin çoğu genellikle kandaki prostat-spesifik antijen (PSA) düzeyinin kontrol edilmesi için yapılan kan tahlilini takiben saptanır. Kan PSA düzeyi yüksekse, doktor PSA artışının nedenini anlamak için daha fazla tetkik yapılmasını önerecektir. Prostat kanseri tanısında PSA testi asla tek başına kullanılamaz.

PSA ve parmakla rektal muayene (PRM) prostatınızın değerlendirilmesi için  kullanılan en yaygın tanı araçlarıdır. Eğer üriner semptomunuz (idrar yapma ile ilgili sorununuz) varsa doktorunuz bu testleri önerecektir. Bu sorunlar normalden daha sık idrara çıkma ihtiyacı, geciktirilmesi çok zor olan ani idrar yapma hissi veya iç çamaşırına istemsiz idrar damlatmayı/kaçırmayı içerir. Bu belirtiler genellikle başka durumlara, sıklıkla da iyi huylu prostat büyümesine (BPE) işaret eder. Ayrıca, ileri evre prostat kanseri belirtisi de olabilir. Doktorun tanı koymadan önce çeşitli testler yapmasının nedeni budur.

Bu testlerin sonuçlarına göre doktorunuz prostat biyopsisi önerebilir. Prostat biyopsisinin prostat kanseri tanısını teyit eden tek test olduğu unutulmamalıdır.

Prostat kanseri genellikle herhangi bir şikâyete neden olmadığından, doktorunuz kan PSA düzeyinin düzenli olarak kontrol edilmesini tavsiye edebilir. Doktorunuzun bunu önerip önermemesi, hastanenizin veya ülkenizin sağlık politikalarını kapsayan birçok faktöre bağlıdır. En önemli faktörler her zaman için sizin yaşınız ve aile geçmişinizdir.

Eğer prostat kanseri tanısı aldıysanız, üroloji uzmanının tümör evresini belirlemesi gerekir. Patolog, cerrahi işlem veya biyopsi sırasında alınan tümör dokusunun incelenmesiyle, tümör özelliklerini ve tümörün agresif olup olmadığını belirler. Sınıflamayı tümörün evresi ve agresifliği birlikte belirler.
Prostattaki tümörün sınıflandırılması, hastalığınızın bireysel olarak seyrini tahmin etmek için kullanılır. Doktorunuz, hastalığınızın bireysel seyrine dayanarak, sizin için en iyi tedavi yöntemini değerlendirecektir.

Lokalize prostat kanseri:

Eğer lokalize prostat kanseri tanısı aldıysanız, doktorunuz kanserin tedavisinde konservatif tedavi, radikal prostatektomi, radyoterapi veya yeni deneysel yöntemleri size önerebilir. Her bir tedavinin kendine özgü avantaj ve dezavantajları vardır. Tedavi seçimi sizin bireysel durumunuza bağlıdır.

Bu bölümde, doktorunuzla birlikte karar vermeniz gereken farklı tedavi seçenekleri anlatılmaktadır.

Bunlar genel bilgiler olup, bireysel gereksinimlerinize göre özelleştirilmemiştir. Bireysel önerilerin ülkenize ve sağlık sisteminize bağlı olduğunu unutmayınız.

Lokalize prostat kanseri nedir?

Lokalize prostat kanseri; prostatta sınırlı olan ve vücudun başka herhangi bir yerine yayılmayan tümörü tarif eder. Tümörün boyutuna ve prostattaki yerleşim yerine bağlı olarak T1 veya T2 tümör olabilir.

T1, görüntüleme yöntemlerinde görülemeyecek veya parmakla rektal muayenede (PRM) hissedilmeyecek kadar küçük tümör anlamına gelir. T1 tümörler biyopsi ile teyit edilir ve patoloğun incelemesine dayanarak a, b veya c evresi olarak belirlenir.

T2 tümör, prostat kanserinin PRM sırasında hissedilebildiği fakat halen prostatta sınırlı olduğu anlamına gelir. Doktorunuz ayrıca bu evreyi, tümörün boyutuna ve bir veya daha fazla prostat lobunu tutup tutmamasına bağlı olarak a, b veya c olarak belirler (Şekil 1 ve 2).

Tedavi seçenekleri:

Lokalize prostat kanseri için en yaygın tedavi seçenekleri konservatif tedavi, radikal prostatektomi ve radyasyon tedavisidir. Hangi tedavi seçeneğinin sizin için en iyisi olduğu aşağıdakilere bağlıdır:

  • Tümör özellikleri
  • Tıbbi geçmişiniz
  • Yaşınız
  • Hastanenizdeki mevcut tedavi seçenekleri
  • Kişisel tercihler ve değerler/inançlar
  • Sizin için sağlanabilecek destek ağı

Konservatif yöntemde doktor tümörü ve büyümesini izler gerektiğinde ek tedavi önerir. Bu tedavi genellikle Gleason skoru düşük olduğu zaman uygundur.

Radikal prostatektomi prostatın tamamının ve seminal veziküllerin çıkartıldığı cerrahi tedavidir.

Doktorunuz ayrıca radyoterapi tavsiye edebilir. Bu tedavi kanser hücrelerine zarar verir ve onları öldürür. Eksternal ışın tedavisi ve brakiterapi ile tedavi edilebilirsiniz.

Lokal ileri Prostat Kanseri:

Lokal-ileri prostat kanseri tanısı konulmuş ise, doktorunuz size kanser tedavisinde; bekle gör, radikal prostatektomi ya da radyoterapi ve hormonoterapi kombinasyonu tedavisi tavsiyelerinde bulunabilir. Her tedavinin kendi avantaj ve dezavantajları vardır. 

Lokal-ileri prostat kanseri nedir?

Lokal-ileri prostat kanseri, prostat dışına yayılmış tümör olarak adlandırılmaktadır. Prostat dışında nereye ve ne kadar uzaklıkta büyümüş olacağına bağlı olarak T3 ya da T4 tümör olabilir.

  • T3, tümörün henüz prostat dışına ya da seminal veziküllere ulaştığı anlamına gelir.
  • T4, tümörün prostat kanseri mesane boynu, üriner sfinkter, rektum ya da pelvik tabana invaze olmuş demektir.

Tedavi seçenekleri:

Lokal-ileri prostat kanserinde en yaygın tedavi seçenekleri; bekle gör, radikal prostatektomi ve radyasyon tedavisi ile hormonal tedavinin kombinasyonudur. Hangi tedavi yolunun sizin için uygun olduğu:

  • Tümör özelliklerine
  • Tıbbi geçmişinize
  • Yaşınıza
  • Kişisel tercih ve değerlerinize bağlıdır.

Bekle gör; doktorunuz, sağlık durumunu gözlemek için düzenli ziyaretler planlar ve semptom ortaya çıktığında ileri tedavi önerir. Bu tedavi genellikle radikal prostatektomi, radyoterapi ya da hormonal tedavi uygun olmadığında endikedir. Bu, yaşınız ya da bu tedavileri sizin için tehlikeli kılabilecek medikal bir durumunun varlığı ile ilişkili olabilir.

Radikal prostatektomi, tamamen prostat ve seminal veziküllerin çıkarıldığı cerrahi tedavidir. Açık ya da laparoskopik cerrahi olarak gerçekleştirilebilir. Lokal-ileri prostat kanseriyseniz genellikle cerrahi sonrası ek tedaviye ihtiyaç duyabilirsiniz. Bu radyoterapi, hormonal tedavi ya da bunların kombinasyonu olabilir.

Cerrahiye alternatif olarak doktorunuz kanserinizi iyileştirmek için radyoterapiyi önerebilir. Bu tedavi kanser hücrelerine zarar verir ve öldürür. Lokal-ileri prostat kanseri için yaygın bir tedavi seçeneğidir. Lokal-ileri prostat kanserinde radyasyon tedavisi her zaman hormonal tedavi ile kombine edilir.

Hormonal tedavi vücuttaki testosteron üretimini etkiler. Amaç tümörün büyümesini durdurmaktır. Hormonal tedavinin diğer adı androjen baskılayıcı tedavi‘dir (ADT).

Metastatik Prostat Kanseri

Prostat kanseri pelvik bölge dışında diğer organ ya da lenf bezlerine de yayılabilir. Buna metastatik hastalık denir. Diğer organ ya da lenf bezlerinde yer alan tümörlere metastaz denir. Doktorunuz metastatik hastalığın hormonal tedavi ile tedavi edilmesini önerebilir.

Metastatik hastalığın tamamen tedavi edilemeyeceğinin bilinmesi önemlidir. Bunun yerine doktorunuz tümörün ve metastazın büyümesinin yavaşlatılması için çalışacaktır. Bu size daha uzun süre yaşama ve daha az semptom gösterme şansı sağlar.

Bu bölüm doktorunuz ile görüşmeniz gereken değişik hormonal tedavi tiplerini içermektedir.

Bu bilgiler geneldir, sizin kişisel ihtiyaçlarınız için özelleştirilmemiştir. Bulunduğunuz ülke ve sağlık hizmetleri sistemine göre kişisel ihtiyaçlar değişiklik gösterebilir.

Metastatik prostat kanseri nedir?

Prostat kanseri metastaz yaptı ise genellikle kemiklere ya da omurgaya yayılır. Daha geç evrelerde prostat kanseri akciğer, karaciğer, uzak lenf bezleri ya da beyine de metastaz yapabilir. Pek çok metastaz kandaki prostat-spesifik antijen (PSA) düzeyinde artışa neden olmaktadır.

Omurgadaki metastazlar, ciddi sırt ağrısı, kendiliğinden oluşan kırıklar ya da sinir ya da omurilik basısı gibi şikayetlere neden olabilir. Ayrıca asemptomatik de olabilir. Nadir olgularda akciğer metastazı devamlı öksürüğe de neden olabilir.

Metastazların tespiti için görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Kemik metastazları kemik taramasında görülebilir. BT görüntüleme, kemik metastazları hakkında daha detaylı veri elde etmek için ya da karaciğer, akciğer ve beyin metastazlarının tespiti için kullanılabilir.

Tedavi seçenekleri:

Eğer metastatik prostat kanseriniz varsa doktorunuz size hormonal tedavi önerecektir. Bu palyatif bakım yaklaşımının bir parçasıdır. Bu tedavi birincil tümörün ve metastazın büyümesini yavaşlatacak, semptomların hafifletilmesini sağlayacaktır.

Hormonal tedavinin bir diğer adı androjen baskılayıcı tedavidir (ADT). Bu cerrahi olarak ya da ilaç tedavisi ile yapılabilir. Cerrahi tedavide her iki testis bilateral orşiektomi denilen bir prosedür ile alınır. Androjenlerin üretimini durduran ilaç tedavisi ise LHRH antagonisti ya da LHRH agonisti adı verilen ilaçlar ile yapılır. Bu ilaçlar depo enjeksiyon şeklinde cilt altına ya da kas içine verilirler. Antiandrojenler, androjenlerin etkisini bloke eden ilaçlardır. Hap şeklinde bulunurlar. Bu tedavilerin hepsi kastrasyona neden olur.

Kastrasyonun fiziksel ya da duygusal sonuçları vardır. En sık görülenleri sıcak basmaları, cinsel isteksizlik ve ereksiyon bozukluklarıdır. Kastrasyonun etkileri kalıcıdır. Kimyasal kastrasyonda etkilerin bir kısmı tedavi kesildikten sonra geri dönebilir. Doktorunuz ile herhangi bir noktayı görüşmekten kaçınmayınız.

İlaç tedavisi alırken semptomlara neden olan kemik metastazınız varsa, radyasyon tedavisi bunların hafifletilmesini sağlayabilir ve kırıkları engelleyebilir.

LHRH agonistleri metastatik prostat kanseri tedavisinde en sık önerilen tedavi şeklidir. Ancak tedavi seçenekleri her zaman sizin kişisel durumunuza göre düzenlenmelidir. Aşağıda sıralananlar tedavinizi planlarken doktorunuzun göz önünde bulunduracağı noktalardır.

  • Yaşınız
  • Tıbbi geçmişiniz
  • Kanserin nereye yayıldığı
  • Semptomlarınız
  • Hastanenizde mevcut olan tedavi yöntemleri
  • Kişisel tercih ve değerleriniz
  • Sizin ulaşabileceğiniz destek ağı

Kastrasyona dirençli Prostat Kanseri:

Kastrasyona dirençli prostat kanseri, prostat kanserinin metastatik hastalık tedavisi sırasında görülen bir tipidir.

Prostat kanseri pelvik bölgenin dışında diğer organ ya da lenf bezlerine yayılabilir. Buna metastatik prostat kanseri denilir. Diğer organ ya da lenf bezlerinde görülen tümörlere metastaz denilir. Doktorunuz metastatik hastalığın hormonal tedavi ile tedavi edilmesini önerebilir.

Hormonal tedavi androjenlerin üretimini durdurur ya da etkilerini bloke eder. Bu kastrasyon olarak bilinir. Etkili olduğunda hormonal tedavi tümörün büyümesini durdurur. Bu etki uzun sürmez ve kastrasyona dirençli prostat kanseri gelişir. Bu hormonal tedavinin başlamasından 2-3 yıl sonra gerçekleşir. Kastrasyona dirençli prostat kanseri tedavi edilemez.

Kastrasyona dirençli prostat tümörleri ilerlemek için çok daha düşük androjen seviyelerine ihtiyaç duyar. Bu vücudunuz hemen hemen hiç androjen üretmese de tümör ya da metastaz büyümeye devam eder. Bu kanser hücrelerine hormonal kastrasyon tedavisine artık yanıt vermedikleri için kastrasyona dirençli denilir.

Bu prostat kanseri tipinde kandaki prostat-spesifik antijen (PSA) düzeyleri tekrar artış gösterir. Doktorunuz kastrasyon dirençli prostat kanseri tanısını 3 haftalık süre içinde kandaki PSA düzeyinin 3 testte de artmasıyla birlikte koyacaktır. Tanı ayrıca tümörün ya da metastazın büyümesine bağlı şikayelerinizin olmasıyla da konulabilir.

Kastrasyona dirençli prostat kanseri üzerine olan araştırmalar devam etmektedir ve tedavi seçenekleri hızla değişmektedir. Bu bölüm doktorunuz ile görüşmeniz gereken değişik tedavi seçeneklerini içermektedir.

Bu bölümde sizin kişisel ihtiyaçlarınızı karşılamayan genel bilgileri içermektedir. Kişisel öneriler, ülkenizin ve sağlık hizmetleri sisteminizin koşullarına göre değişiklik gösterebilir.

Prostat Kanserinde Palyatif Bakım:

Bazen prostat kanserinde tam kür sağlamak mümkün değildir. Tedavi başarılı değilse artık sizi rahatlatmak açısından palyatif bakım önerilebilir.

Palyatif bakım hastalıktan tamamen kutulmayı değil sadece daha kaliteli bir yaşam sunmayı amaçlayan yöntemdir. Palyatif bakımsüresince siz ve sevdikleriniz multidisipliner bir ekip tarafından desteklenmelisiniz. Hep birlikte fiziksel, psikolojik, sosyal ve ruhsal sorunları çözmeniz gerekir. Palyatif bakım ağrı yönetim tedavisini ve semptomları kontrol altına almayı içerir.

Palyatif bakım ekibi evde veya hastanede tedaviyi sağlayabilir. Bir diğer seçenek de bakım evi olabilir. Bir bakım evi yaşamınızın son dönemine kadar ki süreçte tedaviyi sağlayabilir.

Tekrarlayan hastalığın tedavisi:

Tedavi edildikten sonra prostat kanserinin tekrarlaması mümkündür. Bu nüks olarak bilinir. Kanser; prostatta, prostatın etrafındaki dokularda, pelvik lenf nodlarında veya vücudun diğer bölgelerinde tekrarlayabilir. Bir sonraki tedavi seçeneği kanserin nerede olduğuna bağlıdır. Doktorunuz tümörün yerini belirlemek, özelliklerini tespit etmek ve tedaviyi belirlemek için bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans görüntüleme, PET görüntüleme veya kemik taraması önerecektir.

Radikal prostatektomi ile tedavi edildiyseniz ve kan PSA seviyeniz artıyorsa, bu bir nüks belirtisi olabilir. Doktorunuz kurtarma radyoterapisi önerebilir. Bu prosedürde, prostatın bulunduğu alan, kanser hücrelerini öldürmek için ışınlanacaktır. Eğer kanseriniz radyoterapi ile tedavi edilmişse, doktorunuz nüksün radikal prostatektomi ile tedavi edilmesini önerebilir.

Deneysel yöntemlerle tedavi edildiyseniz, hangi tedavi seçeneğinin sizin için en iyisi olduğunu doktorunuzla görüşün.

Kaynak: https://patients.uroweb.org/prostate-cancer/